Posts tonen met het label 2-13 RI. Alle posts tonen
Posts tonen met het label 2-13 RI. Alle posts tonen

26 aug 2012

Scheerzeep

September 1944. De Amerikanen bevrijden Heerlen. Mijn vader, net 22 geworden, ziet zijn kans schoon om zijn benauwde wereld te verlaten. Hij heeft een aantal jaren noodgedwongen als mijnwerker diep onder de grond gewerkt en wil nu meer zien van de wereld. En misschien wil hij ook wel meedoen aan de laatste resten strijd tegen de Duitsers, die hij in de jaren sinds 1940 hartgrondig heeft leren haten.
J.H. Hendriks, II 13 RI, ws. voorjaar/zomer 1945
Hij sluit zich aan bij de bewakingstroepen 3e compagnie Heerlen. In eerste instantie worden deze oorlogsvrijwilligers ingezet om collaborateurs, NSB-ers en zogenaamde Volksduitsers op te pakken en te bewaken. Ook vrouwen die de pech hadden verliefd te zijn geworden op een Duitse bezetter waren de klos. Moffenhoeren werden ze genoemd en er werd niet gevraagd naar de echtheid van hun liefde.
Later trekt het onderdeeltje met het Amerikaanse 9e leger mee naar Duitsland. In Mönchengladbach maken ze deel uit van de bezettingstroepen. En zo staat mijn vader op een dag op wacht bij de poort in een provisorisch gebouwde omheining rondom het oude schoolgebouw dat dienst doet als kazerne voor de Nederlandse Oorlogsvrijwilligers. Het is maart 1945 en Noord-Nederland is nog bezet. Hij heeft gehoord over de verschrikkingen van de concentratiekampen. Misschien heeft hij er zelfs al beelden van gezien in de weekjournaals die aan de soldaten vertoond worden. Hij hoopt nog zover te komen dat hij mag meevechten tegen de gehate Duitsers, dat hij meer mag doen dan wachtlopen. Hij is gewaarschuwd voor de organisatie Werwolf: Duitsers die in intussen door de geallieerden bezet gebied achterblijven om daar door terroristische aanslagen onrust te zaaien en de terugkeer van de Nazi’s voor te bereiden. Iedereen kan lid zijn van die organisatie: oud en jong, man en vrouw.
Dit alles bedenkt hij als hij met een geweer om zijn schouder langs de prikkeldraadversperring loopt. Hij is dan ook extra alert als er op de stoep aan de overkant een vrouw met kinderwagen blijft staan. Ze schrikken voor niets terug hebben ze gezegd bij de briefing, en net het voorbeeld van een vrouw met kinderwagen is een aantal keren genoemd. Ze kijkt naar hem, maar als hij terug kijkt, slaat zij haar ogen neer. Hij voelt zich ongemakkelijk. Moet hij oversteken, de kinderwagen controleren, naar haar papieren vragen? Hij passeert haar, maar kijkt keer op keer om. Zij lijkt door te lopen. Hij draait zich om, kijkt haar na. Maar dan kijkt ook zij om. Ze zwaait, nee, maakt een teken met haar hand. Hij pakt het geweer van zijn schouder. Hij loopt terug tot hij weer op gelijke hoogte staat met de vrouw. Weer maakt ze een teken. Ze is bang, dat ziet hij. Was willst du, roept hij. Können Sie mir helfen, bitte? Hij steekt de straat over. Het geweer recht vooruit, op haar gericht.
Scheerzeep voor de G.I. (Bron)
Ze wijst in de kinderwagen. Hij ziet het gezicht van een baby, helemaal bedekt met een rode etterige uitslag. Hij schrikt. Hij kijkt de vrouw aan, ze heeft tranen in haar ogen. Ze vraagt nog eens om hulp. Hij kijkt om zich heen. Het is niet de bedoeling te verbroederen met de lokale bevolking. Het zijn Duitsers tenslotte, Nazi’s en niet te vertrouwen. Hij denkt snel na. Op dit moment kan hij niks doen. Hij mag zijn post niet verlaten, kan geen advies vragen. Morgen, zegt hij, Morgen. Snel steekt hij de straat weer over en loopt zijn rondje. De vrouw loopt door.
De volgende dag staat ze er weer. Hij steekt snel over en geeft haar een tube scheerzeep. Ze kijkt hem vragend aan. Hij wijst op een woordje op de tube: disinfecting. Zij knikt.
Hij ziet haar nog één keer daarna. Ze wijst weer in de kinderwagen. Het gezicht van de baby ziet er schoon uit, geen uitslag meer. Hij lacht, zij legt een hand op die van hem. Hij geeft haar de tube scheerzeep die hij sindsdien altijd op zak heeft. Dan steekt hij de straat weer over. Hij loopt zijn ronde.

14 jul 2012

Greppel



© Album Jacobus R..
Een paar dagen geleden was het in het nieuws (Volkskrant, 10-07-2012):  Voor het eerst waren er foto’s (van Jacobus R.) te zien die zouden getuigen van oorlogsmisdaden van de Nederlanders in Indonesië. Natuurlijk werden er wat slagen om de arm gehouden, want een paar foto’s waarop alleen slachtoffers te zien zijn, zeggen natuurlijk nog niets over de daders. Al was de eigenaar van de foto’s iemand die toentertijd inderdaad als soldaat in Indonesië was en aan de Nederlandse kant vocht.
Uit het oogpunt van de geschiedwetenschap is de twijfel terecht, maar niemand twijfelt er natuurlijk aan dat er gebeurd is wat de foto’s lijken te vertellen: Nederlandse soldaten nemen een aantal Indonesische vrijheidsstrijders gevangen en schieten hen zonder veel plichtplegingen dood.
Ondanks het gebruik van de bagatelliserende term ‘Politionele acties’ was er gewoon een oorlog aan de gang en in een oorlog worden oorlogsmisdaden gepleegd. Ook als er Nederlanders als daders bij betrokken zijn.  ‘Schone’ oorlogen bestaan nu eenmaal niet. 

Een verrassing vond ik het dus niet die foto’s te zien. Toch heb ik er lang en enigszins gechoqueerd naar gekeken. Dit was het verhaal dat mijn vader vertelde!
© Album Jacobus R.
Toen Heerlen namelijk pas bevrijd was van de Duitsers (september 1944) trok mijn vader als vrijwilliger mee met het Amerikaanse Negende Leger Duitsland in. Samen met een heel aantal stad- en streekgenoten werden hem allerlei bewakingstaken toebedeeld. Op 31 maart 1945 werd 2-13 Regiment Infanterie opgericht. Bevelhebber was Luitenant-Kolonel Erdman. Via Engeland en Malakka (Maleisië) kwamen ze op 9 maart 1946 aan in Semarang op Java. Op 26 februari 1948 stapten de overlevenden (25 man waren gesneuveld) aan boord van de Tabinta en begonnen aan hun reis terug naar Nederland, waar ze op 25 maart aankwamen.
In de tussenliggende periode is het onderstaande voorgevallen. Precieze datum en plaats weet ik niet. Het exacte verloop van het geheel kan ik ook niet vertellen. Dat neem ik mezelf kwalijk. Niet zozeer omdat het voor geschiedkundigen van belang zou kunnen zijn, maar omdat het aangeeft hoe slecht ik luisterde naar de verhalen van mijn vader.  

Intussen is het ook lang geleden dat hij het vertelde. Mijn vader stierf in 1986 en een paar jaar eerder vertelde hij me het verhaal een of twee keer. We zaten aan tafel bij hem thuis en dronken bier. Het was laat en we hadden al enkele uren gepraat over de scheidingen.  Hij was gescheiden toen ik 15 was en ik was net gescheiden van mijn eerste vrouw. Dat schiep een band, maar gaf mij ook de mogelijkheid de oorzaak van mijn ellende bij mijn ouders te zoeken Omdat ik mijn moeder in die tijd niet zag, kreeg hij dus alle bijbehorende verwijten te slikken. 
Moe en aangeschoten streek ik niet veel later over mijn hart en liet hem vertellen over wat voor hem misschien wel veel belangrijker was.  Zijn werk in de mijn en vooral Indonesië, Indië voor hem. Hij vertelde over de dood van Wimpie, hij vertelde over de hartelijke ontvangst in de kampongs die ze op hun patrouilles aandeden en hij vertelde over die vrouw op wie hij verliefd was (al zei hij het niet zo) en waarvan mijn broer en ik alleen nog een klein fotootje hebben.
Maar hij vertelde ook over het werk dat hij daar deed. Over de patrouilles. Over die ene patrouille waarvan ze terugkeerden en waar ze geheel onverwacht een groot aantal vrijheidsstrijders (Pelopers) in een greppel zagen liggen. De vrijheidsstrijders verrast. Zij verrast, maar, hoewel in de minderheid toch in het voordeel omdat zij wel de wapens in hun handen droegen. Waarschijnlijk lag de vijand uit te rusten van een of andere actie. 

Tabinta
'Maar wat moesten we nu?’ vroeg mijn vader. ‘We konden niet blijven en ze waren met te veel om hun echt gevangen te nemen en mee te nemen naar het kamp. En als we verder zouden gaan, dan zouden ze ons achterna komen en dan zouden ze echt geen medelijden met ons hebben. We hadden geen keus.’
Ze hebben hen doodgeschoten. Allemaal. Ik weet niet hoeveel het er waren. Ik meen dat het met een bren gebeurde, een soort mitrailleur. In feite was er dus maar één schutter. ‘Later konden we niet meer met hem praten, hem niet meer aankijken.’

Even later wilde mijn vader naar bed. Hij had zijn verhaal verteld en er niet meer als reactie op gekregen dan dat de rol van Nederland in die oorlog natuurlijk volslagen abject was. Dat ik hem niet veroordeelde en de schutter ook niet, maar dat ze niet begrepen hadden dat ze helemaal niets te zoeken hadden gehad in Indonesië. 
‘Het heet Indonesië, pap!’
Hij sloeg een arm om me heen en zei welterusten.